Just-In-Time

Just-In-Time (JIT) jest koncepcją sterowania przepływem materiałów i produktów

    Od początku lat osiemdziesiątych żadne inne pojęcie nie odcisnęło tak dużego piętna
na logistyce jak Just-In-Time . Dlatego, definiując i rozgraniczając podsystemy logistyczne, należy poświęcić mu szczególną uwagę. . Podczas gdy wiele innych pojęć związanych z logistyką, ukazuje się nagle i potem równie szybko znika, , żeby zrobić miejsce nowym sloganom, pojęcie Just-In-Time zostało przyjęte jako standard i  stało się synonimem nowoczesnej, efektywnej i zorientowanej na proces logistyki.
    Just-In-Time (JIT) jest koncepcją sterowania przepływem materiałów i produktów w łańcuchu logistycznym, która została stworzona w japońskim przemyśle samochodowym
i, od roku 1980, rozpowszechniła się w USA i w Europie. Zasadnicza idea omawianej koncepcji polega na takiej synchronizacji następujących po sobie procesów produkcyjnych
i transportowych, żeby każdy proces oddawał materiał do dyspozycji dokładnie wtedy, gdy następny go potrzebuje, a więc „just in time“. We wzorcowym przypadku wykorzystania Just-In-Time nie jest konieczne utrzymywanie zapasów magazynowych pomiędzy procesami, ponieważ stosowany jest łańcuch logistyczny „bez składowania“ lub występują tylko niewielkie zapasy buforowe. WIP (work in process) składa się wtedy niemalże tylko  z materiału znajdującego się w obróbce lub w transporcie, a DLZ (Durchlaufzeiten – czasy przepływu) redukują się do czystych czasów obróbki i transportu. Efekty te – małe zapasy, krótkie DLZ i odpowiednio krótkie okresy dostawy - są istotnymi zaletami koncepcji JIT.

    Sterowanie JIT odbywa się wg zasady przynieś [Holprinzi] (sterowanie pull). Dany proces może ruszyć tylko wtedy, jeżeli otrzyma sygnał („żądanie“) od procesu następnego  i za każdym razem transportować ma tylko niewielką ilość materiału (maksymalnie jedno dzienne zapotrzebowanie). Dla linii produkcyjnej z wieloma produktami oznacza to, że dany produkt należy wytwarzać codziennie, przez co dochodzi do częstych zmian produkcji. Sterowanie JIT można stosować zarówno w produkcji jak i w zaopatrzeniu oraz w łańcuchach transportowych, wychodzących poza przedsiębiorstwo. Możliwą i jednocześnie prostą formą realizacji JIT w produkcji wielostopniowej jest japoński system kanban.
Sterowania JIT nie można stosować uniwersalnie, jest ono uzależnione od spełnienia szeregu warunków:

• stosowania standardowego materiału lub produktu, na który jest równomierne zapotrzebowanie,
• płynnej organizacji produkcji o określonej zdolności wytwórczej,
• pomijalnych kosztach i czasach na wymianę oprzyrządowania przy zmianie produkcji,
• rezerwie mocy przerobowych i wysokiej niezawodności,
• uzyskania procentów braków bliskich zera,
• zapewnienia krótkich okresów dostawy w zaopatrzeniu.

     Sprostanie wyżej wymienionym warunkom można osiągnąć poprzez strategiczne przedsięwzięcia organizacyjne, które wymagają jednak znacznych nakładów inwestycyjnych, np. przez podział produkcji na segmenty wg produktów pokrewnych, automatyzację zmian oprzyrządowania i przedsięwzięcia zapewniające utrzymanie jakości. Spełnienie warunków stawianych zaopatrzeniu może być rozwiązane poprzez odpowiednią kooperację
z dostawcami.
    Z względu na warunek pierwszy, a więc stosowanie standardowego materiału lub produktu, na który jest równomierne zapotrzebowanie, sterowanie JIT można wykorzystać tylko dla małej części artykułów (Artykuły A), które jednak mogą mieć wysoki udział w ogólnym przepływie materiałów.
    Tak więc koncepcja JIT jest przede wszystkim koncepcją strategiczną: łańcuch logistyczny należy ukształtować tak, żeby możliwe było sterowanie przepływem towarów przy nieznacznej ilości zapasów.
    Narzędzia MTM mogą dodatkowo wspierać JIT. Są dobrym uzupełnieniem przedstawionego systemu, ponieważ pozwalają na dokładne wyliczenie czasu potrzebnego na dostarczenie odpowiedniej ilości materiału w określone miejsca w zakładzie. Dodatkowo za pomocą narzędzi MTM można łatwo wyliczyć  minimalną, optymalną i maksymalną wielkość partii dostarczanego materiału.